Sözlük

Varlık: Bir değerin sahipliği, genellikle para ile ölçülür.

Ticaret dengesi: Bir ülkenin ithalat ve ihracat — yani, mal ve hizmet ticareti — ile ilgili ödemelerinin belli zaman içindeki kısmı. Eğer mal ihracatı, ithalatı aşarsa ticaret dengesinde fazlalık oluşur; eğer ithalat ihracatı aşarsa ticaret dengesinde açık oluşur.

Tahvil: Bir firmanın tahvil sahibine vade tarihine kadar periyodik kâr ödemesi yapacağı ve belirlenen vade tarihinde belli miktarda toplu para verileceği taahhüdünü yansıtan belge.

Bütçe açığı: Devletin bir yılda harcadığı paranın gelirinden fazla olması.

Bütçe fazlalığı: Devletin bir yıllık gelirinin harcamalarından fazla olması.

Sermaye: Mal ve hizmetlerin üretilmesinde kullanılan maddi araçlar (binalar, ekipman, insan gücü). Tüzel öz kaynaklar, borç senetleri ve nakit için de kullanılır.

Kapitalizm: Üretim araçlarının özel mülkiyete ait olduğu ve özel mülkiyet tarafından kontrol edildiği, rekabet ve kâr amaçlı ekonomik sistem.

Merkez bankası: Bir ülkenin ana mali otoritesi, piyasaya para sürmek ve ekonomideki kredi arzını düzenlemek gibi kilit rollerden sorumludur.

Ticari banka: Çek, tasarruf, vadeli hesap gibi çeşitli mevduat hesabı seçenekleri sunan, bireylere ve işyerlerine kredi veren bankalardır – tüzel ya da yerel yönetimlerin menkul kıymetlerinin satışıyla uğraşan aracı firmalar gibi yatırım bankacılığı firmalarının aksine.

Talep: Tüketicilerin belli bir zaman süreci içinde tüm olası fiyatlar dahilinde almak isteyeceği ve alabileceği malların ve hizmetlerin toplam miktarı.

Buhran: Büyüklük ve/veya süre anlamında genel ekonomik etkinlikteki ciddi düşüş.

Serbestleştirme: Bir endüstri üzerinden devlet kontrolünün kaldırılması.

Dow Jones Sektör Ortalaması: 30 belirgin hisseyi esas alan bir hisse bedeli indeksi, Birleşik Devletler’de hisse ve tahvillerin fiyatlarındaki genel eğilimler için yaygın olarak kullanılan bir gösterge.

Ekonomik büyüme: Bir ülkenin mal ve hizmet üretme kapasitesindeki artış.

Elektronik ticaret: İnternet aracılığıyla gerçekleştirilen ticaret.

Döviz kuru: Bir ülkenin para biriminin bir başka ülkenin para birimi karşısındaki değişim değeri ya da oranı.

İhracat: Ülke içinde üretilen ve başka ülkelerdeki alıcılara satılan mal ve hizmetler.

Federal Rezerv Sistemi: Piyasaya para süren ve ekonomideki kredi arzını düzenleyen ABD’nin ana mali otoritesi (merkez bankası). Washington D.C.’deki yedi üyeli Yönetim Kurulu, 12 bölgesel Federal Rezerv Bankası, ve bunların 25 dalından oluşur.

Maliye politikası: Tam istihdamlı ve enflasyonsuz bir ekonomiye ulaşmak için federal hükümetin aldığı, vergilerin ne kadarını harcayacağı ve ne kadar vergi toplayacağı konusundaki kararlar.

Serbest ticaret: Ülkeler arasındaki ticareti azaltmak ya da önlemek için tasarlanmış gümrüklerin ve düzenlemelerin olmaması.

Gayrisafi milli hasıla: Bir ülkenin fiziksel sınırları içinde üretilen malların, gelirlerin ya da giderlerin toplam değeri.

İnsan sermayesi: İnsanların işlerine kattıkları sağlık, güç, eğitim, öğretim ve beceriler.

İthalat: Bir başka ülkede üretilen ve ülke içinde satılan mal ya da hizmetler.

Enflasyon: Tüm mal ve hizmetlerin genel değer seviyesindeki artış oranı. (Bu, belli malların değerinin diğer malların değeriyle göreceli olarak artmasıyla karıştırılmamalıdır.)

Entellektüel mülkiyet: Patentler, ticari markalar ve telif hakları tarafından kanıtlandığı şekliyle, insan zekası tarafından yaratılan ürünlerin edinme, kullanma ya da elden çıkarma hakkını sunan mülkiyet.

Yatırım: Hisse ya da tahvil gibi tasarrufların satın alınması.

İş gücü: ABD’deki ölçme biçimiyle, iş sahibi olan ya da iş arayan kişilerin toplam sayısı.

Pazar: Satıcı ve alıcıların aynı ya da çok benzer ürünler için değerler oluşturduğu, mal ve hizmetleri değiştiği düzenleme.

Pazar ekonomisi: Bir ülkenin üretim, tüketim, yatırım ve tasarruf düzeylerini devlet müdahalesi olmadan pazar güçlerinin belirlediği ulusal ekonomisi.

Para politikası: Federal Rezerv Sistemi’nin istihdam artışı, ekonomik büyüme, sabit fiyat ve uluslararası işlem kalıplarının devamını sağlamaya yardım etmesi amaçlı para ve kredi bedeli ve gerçekliğini etkileme eylemleri.

Para Arzı: Ekonomide dolaşımda olan para miktarı (metal para, kağıt para ve çek hesapları).

Yatırım fonu: Sürekli yeni iştirak hissesi arz eden ve talep üzerine mevcut iştirak hisselerini alan ve sermayesini diğer şirketlerin çeşitli menkul kıymetlerine yatırım için kullanan yatırım şirketi. Para bireylerden toplanır ve kendi adlarına farklı hisse tahvillerine yatırılır.

New Deal: 1930’lardaki ABD ekonomik reform programı adı, ABD’nin Büyük Bunalımdan çıkmasına yardım etmesi için oluşturulmuştur.

Tarife dışı engel: İthalat izleme sistemleri ve değişken hacizler gibi, ithalatı sınırlayan ya da uluslar arası ticareti sınırlama potansiyeli olan gümrükler dışındaki devlet önlemleri.

Verimlilik: Her bir girdi biriminin (verim kaynakları) belli bir süre içinde ürettiği çıktı oranı (mal ve hizmetler).

Korumacılık: Görece olarak etkisiz olan yerli üreticilerin yabancı üreticilerle başarılı biçimde rekabet edebilmesi için ithalat üzerinde kısıtlamaların ağır olarak kullanılması ya da teşvik edilmesi.

Satın alma gücü paritesi: Genel para birimini farklı para birimlerinin satın alma gücüne eşitleyen döviz kuru.

Durgunluk: Genel ekonomik etkinlikteki belli bir zamana yayılan ciddi düşüş.

Düzenleme: Yürürlükteki yasalar uyarınca belli bir endüstri ya da etkinliğin yapısı ve yürütülmesine ilişkin yetkili organlar tarafından belli kural ve düzenlemelerin oluşturulması ve yayınlanması.

Hasılat: İşyeri tarafından mal ve hizmetlerin satışıyla alınan ödemeler.

Menkul Değerler: Sahip olunan öz kaynakları (hisseler) ya da borç senetlerini (bonolar) ispatlayan kağıt belgeler (açık tahviller) ya da elektronik kayıtlar (kaydi tahviller).

Sermaye Piyasası ve Borsa Komisyonu: Bağımsız, partiler üstü, yargı benzeri, federal tahvil yasalarının idaresinden sorumlu düzenleme organı. Bu yasaların amacı yatırımcıları korumak ve kamuya açık menkul kıymetlerle ilgili tüm materyal bilgiye erişim olanaklarının açık olmasını sağlamaktır.

Hizmetler: Daha somut olan ekonomik malların tersine - ulaşım, bankacılık, sigorta, turizm, telekominikasyon, reklamcılık, eğlence, veri işleme ve danışma gibi - normal şartlarda üretildikleri gibi tüketilen ekonomik etkinlikler.

Sosyalizm: Temel üretim araçlarına asıl olarak genellikle devlet tarafından belli merkezi planlama sistemleri altında kolektif olarak sahip olunan ve kontrol edilen ekonomik sistem.

Sosyal düzenleme: Zararlı şirket davranışlarını (çevreyi kirletmek ya da çalışanları tehlikeli çalışma koşullarına sokmak gibi) önlemek ya da yasaklamak ya da toplumsal olarak onaylandığı varsayılan davranışları teşvik etmek amacıyla tasarlanmış devlet tarafından uygulanan kısıtlamalar.

Sosyal Güvenlik: Emeklilere çalıştıkları süre içinde kendilerinin ve işverenlerinin programa katkıları bazında yarar sağlayan ABD emeklilik programı.

Stagflasyon: Hem sürekli enflasyon hem de durgun iş etkinliğinin bulunduğu ekonomik durum.

Hisse: Bir şirketin varlıklarında pay sahibi olma.

Borsa: Hisse ve tahvillerin alınıp satılması için organize olmuş pazar.

Sübvansiyon: Bir devlet tarafından genellikle yabancı şirketler karşısındaki rekabet konumlarını güçlendirmek için yerli mal ve hizmet üreticilerine verilen doğrudan ya da dolaylı ekonomik destek.

Arz: Ne kadar üreticinin belli bir zaman süreci içinde tüm olası fiyatlar dahilinde satış yapmak isteyeceği ve satış yapabileceğinin planı.

Tarife: Bir gümrük bölgesinden diğerine aktarılan mallar üzerindeki koruma ya da gelir amaçlı gümrük vergisi.

Ticaret açığı: Bir ülkenin ithalatının ihracatını aşma miktarı.

Ticaret fazlası: Bir ülkenin ihracatının ithalatını aşma miktarı.

*Tüm grafikler ABD Merkezi Haberalma Teşkilatı (CIA) tarafından, “Hizmet Ekonomisi” altındaki ikisi ise ABD Ticaret Bakanlığı tarafından bağışlanmıştır.