Yaratıcı Yıkıcılık

Geniş toprakları, doğal kaynakları, istikrarlı yönetimi ve görece iyi eğitimli iş gücüyle ABD ekonomisi dünya pazarında bazı rekabet avantajlarına sahiptir. Daha da önemlisi değişimi sürdürme, hatta benimseme isteğine sahiptir.

ABD ekonomik sistemi 20. yüzyıl Avusturyalı ekonomisti Joseph Schumpeter’in serbest pazar kapitalizmindeki “yaratıcı yıkıcılık” olarak tanımladığı sistemi yansıtır. İşler, şirketler, bütün sektörler gelir ve gider.

Şehirler ve bölgeler bile genişler, ve değişime ayak uyduramazlarsa küçülürler-Kuzeydoğu ve Orta Batı’nın “Rust Belt” bölgesindeki eski endüstrileşmiş şehirlerden ve Great Plains bölgesindeki bazı tarım eyaletlerinden geçen yıllar içinde başka şehirlere ve bölgelere birçok kişi göç etmiştir.

Serbest pazarda ne üretileceğini ve ürünlerin bedelini devlet ya da güçlü özel şirketler değil bağımsız alıcı ve satıcılar-bazen birkaç bazen milyonlarca kişi-arasındaki uzlaşma belirler. Bu şekilde belirlenen fiyatlar mal ve hizmetlerin değerini en iyi biçimde yansıtır ve en çok ihtiyaç duyulan şeylerin üretilmesini sağlar.

Amerikalılar aynı zamanda serbest pazarı bireysel özgürlüğün ve politik çoğulculuğun destekleme ve gücün belli yerlerde toplanmasını engelleme yolu olarak görürler. ABD federal hükümeti 1970’lerde pazar güçlerine olan bağlılığını bazı endüstrileri-örneğin kamyon taşımacılığı, hava yolları ve telekomünikasyon-yıllardır Pazar rekabetinden koruyan düzenlemeleri yürürlükten kaldırarak yeniledi.

Güçlü rekabet ve teknolojik değişimi kucaklayan bir düzenleyici sistem ABD ekonomisini üretken hale getirdi ve Amerikalıların görece yüksek gelirli olmasını sağladı. ABD üretkenliği 1990’larda hızla yükseldi ve 2002’de yüzde 4,1 artış ile zirve yaptı. Bu, çoğunlukla enformasyon teknolojisinin daha etkili uygulanması ile Avrupa Birliği ve Japonya tarafından daha ileriye taşındı. O zamandan beri üretim artışı düşmektedir, 2006’da yalnızca yüzde 1,6 olmuştur.

Dinamik ekonomide başarısız olma özgürlüğü de vardır. ABD’de ticari başarısızlık, bazı ülkelerde olduğu gibi toplum tarafından utanç verici olarak algılanmaz. Aslında başarısızlık genellikle bir dahaki sefere başarılı olabilecek olan girişimci için değerli bir öğretici deneyim olarak görülür.

2005’te ABD hükümeti kayıtlarına göre yaklaşık 671.800 işyeri açılmış ve yaklaşık 544.800 işyeri kapanmıştır. Her yıl bir çok küçük ve az tanınan işyeri açılır; bazıları başarılı olur, bazıları başarısız.

Her yıl on binlerce işyeri iflasını ilan eder ve bunlardan bazıları sürekli olarak kapatılır. 2005’te 39.000’den fazla işyeri iflas etmiştir.

ABD’de iyi tanınan büyük şirketler bile başarısız olur. Trans World Airlines, United Air Lines, Delta Air Lines, Northwest Airlines, US Airways, Continental Airlines, Eastern Airlines ve Pan Am, 1979’da hava yolculuğu sektöründe yapılan yeniden düzenleme daha şiddetli rekabete yol açtığından beri iflasını ilan eden büyük ticari havayollarından sadece bazılarıdır. Bazıları yeniden ortaya çıkmış, diğerleri ise varlıkları ayakta kalan rakipleri tarafından temizlenerek sonsuza kadar yok olmuşlardır.

ABD ekonomisinin diğer özelliği dinamizmdir: Dow Jones’un endüstriyel sektörü temsil eden ünlü borsa indeksini hazırlarken 1896’da sıraladığı 12 şirketten yalnızca bir tanesi, General Electric, şu anda indekste kalmıştır. Diğerleri başka şirketler tarafından satın alındıkları, daha küçük şirketlere bölündükleri, ekonomide görece olarak daha küçük oyuncular haline geldikleri ya da basitçe ortadan kayboldukları için indeksten silinmişlerdir. Bu şirketlerin yerini alan bazı şirketler küçük işletmeler olarak yola çıkmışlardır.

Peki çok sayıdaki küçük işyeri bulunması ABD ekonomisinin dinamizmini açıklamaya yardım eder mi?